CZTERY PORY ROKU

Styczeń Lipiec  
Luty Sierpień  
Marzec Wrzesień  
Kwiecień Październik  
Maj Listopad  
Czerwiec Grudzień  

 

 

 

 

 

 

 

Przyroda w styczniu

Zima to okres spoczynku roślin. W pobliżu miejsc gdzie rosną olchy, na czystym białym śniegu występują ciemne punkciki. To nasiona olchy, które zwłaszcza po pierwszych mrozach, wysiewają się obficie.

styczenW styczniu mamy już komplet naszych zimowych gości jak gile, jemiołuszki, czeczotki, śnieguły, myszołowy włochate i inne ptaki przylatujące z północy. Wiele spośród ptaków należących do gatunków występujących u nas w zimie jak szczygły, wrony, gawrony, kawki przyleciało z północy by tu spędzić zimę. Natomiast nasze ptaki należące do tych gatunków przenoszą się w tym czasie bardziej na zachód lub na południe. Przy karmnikach dla ptaków obserwujemy sikory, dzwońce i inne pospolite w naszym klimacie ptaki. Nad nie zamarzającymi wodami można spotkać barwne zimorodki, nad górskimi potokami pluszcze, a na polach kuropatwy skupiające się w stadach. Nie zapominajmy w zimie o dokarmianiu ptaków i czyńmy to systematycznie. Dla kuropatw należy odkrywać skrawki ozimin a wieczorami rozsypywać poślad.

Naszej pomocy potrzebują także zające, sarny i jelenie, gdyż w czasie śnieżnej i mroźnej zimy trudno im znaleźć wystarczającą ilość pożywienia.

Należy zatem pomagać zwierzętom przez odpowiednie dokarmianie i podawanie soli w formie lizawek. Dla zgłodniałych zajęcy należy w sadach wykładać wiązki siana.

W styczniu odbywa się ruja wilków.


Przyroda w lutym

Nadal zima. W lutym trwa jeszcze zima a mróz, śnieg i zamiecie stwarzają bardzo niekorzystne warunki bytowania zwierząt. Z górnej warstwy śniegu, pod wpływem nagrzewania przez promienie słoneczne, tworzy się skorupa lodowa, która grubej zwierzynie utrudnia poruszanie się, a drobnej uniemożliwia zdobywanie pożywienia. W tych warunkach należy pomagać zwierzętom wykładając dla nich karmę przygotowaną jeszcze w jesieni. Ptaki też są już wycieńczone i jeszcze bardziej wrażliwe na głód. Im również trzeba pomóc, toteż powinniśmy pilnować aby we wszystkich karmnikach nie brakowało pożywienia.

lutyW drugiej połowie miesiąca niektóre ssaki i ptaki zaczynają prowadzić bardziej ożywiony tryb życia. Trwają gody wilków, żbików i kun. Rozpoczynają się pierwsze parkoty dzikich królików i zajęcy. Budzi się ze snu borsuk, niedźwiedź opuszcza gawrę, jelenie tracą wieńce.

Zbliża się czas lęgu zajęcy. Pod koniec lutego rozpoczyna się ruja u wydr i wiewiórek.

Głuszce zaczynają rozmieszczać się na tokowiskach a kuropatwy łączą się w pary. W sprzyjających warunkach atmosferycznych pojawiają się pierwsze klucze dzikich gęsi, powracających do swych miejsc lęgowych na północy. W lasach liściastych widać pierwsze zwiastuny wiosny: drobne, białe kwiaty śnieżyczki przebiśniegu i śnieżycy wiosennej, objętych ścisłą ochroną gatunkową. Ich zrywanie, sprzedawanie i kupowanie jest prawnie zabronione.


Przyroda w marcu

Przedwiośnie. W marcu zwykle ginie już pokrywa śnieżna i mróz nie jest zbyt groźny. Może jednak się zdarzyć, że zima nie chce ustąpić miejsca wiośnie i powoduje zamiecie śnieżne a nawet kilkunastostopniowe mrozy. W takim przypadku należy nadal systematycznie dokarmiać dzikie ptaki i ssaki. Trzeba bacznie śledzić czy nie zachodzi potrzeba udzielenia nadzwyczajnej pomocy ptakom, które zbyt wcześnie wróciły do kraju.

marzecW marcu przylatują do nas skowronki, szpaki, pliszki siwe, strzyżyki, czajki, dzikie kaczki i gęsi oraz inne ptaki wodne i błotne. Zaczyna się okres godowy jarząbków, słonek i krzyków a ptaki drapieżne zakładają gniazda. Rodzą się młode zające i dzikie króliki. Szczenią się borsuczyce i lisice. Rysie odbywają gody zwane marcowaniem, jelenie (byki) zrzucają wieńce. W przypadku wczesnej wiosny, pod koniec miesiąca słonki zaczynają swe ciągi (loty tokowe) a głuszce i cietrzewie rozpoczynają toki. Skrzydlaci goście zimowi pozostają często do końca miesiąca.

W lesie zaczyna się zielenić runo. Rozwijają się pierwsze kwiaty. Kwitną: śnieżyczka przebiśnieg, śnieżyca wiosenna, zawilec gajowy, pierwiosnek, sasanka, przylaszczka, szafran spiski, wawrzynek wilczełyko. Rozwijają się powoli liście krzewów i drzew. Kwitną: dereń właściwy, leszczyna, wierzba, olsza szara, topola, osika, wiąz polny i górski.


Przyroda w kwietniu

Wczesna wiosna. Kwitną liczne gatunki drzew i krze-wów, pojawiają się pierwsze bladozielone liście na brzozach, osikach, grabach i wiązach. Zaczynają kwitnąć: dzika grusza, tarnina, czeremcha, głóg, grab, klon, brzoza, cis i inne. Ulistnione korony drzew niedługo zasłonią prawie całkowicie dno lasu. Obecnie jest ono jasne. Ten sprzyjający okres wykorzystuje runo leśne. Kwitną: zawilec gajowy, szczawik zajęczy, fiolek, miodunka, przylaszczka i różne rośliny motylkowe. W kwietniu wraca z południa coraz więcej ptaków wędrownych, m. in. pliszki, kopciuszki, świergotki a nieco później dudki, kukułki, jerzyki, muchołówki szare i żałobne.

kwiecienW dalszym ciągu trwają toki głuszców, cietrzewi, bażantów i kuropatw. Również dzikie kaczki odbywają swoje gody. Zaczyna się okres składania jaj.

Pojawiają się motyle: cytrynek, rusałki, bielinek kapustnik i inne. Przetrwały one zimę w zacisznych miejscach.

Rodzą się sarny, lisy, wydry, wilki, dziki, borsuki, rysie, żbiki, łasice, tchórze i wiewiórki.

Wilki zakładają gniazda w niedostępnych zakątkach leśnych, gdzie w drugiej połowie miesiąca wadera (samica) rodzi 2-6 szczeniąt. Jelenie i sarny zmieniają sierść z zimowej na letnią (linieją). W pasiekach kwiecień jest pierwszym miesiącem wiosny. Pszczoły-matki rozpoczynają intensywne czerwienie.


Przyroda w maju

Wiosna. Maj jest jednym z miesięcy najbujniejszego życia w przyrodzie, miesiącem kwiecia i godów. W lesie kwitną: konwalia majowa, szczawik zajęczy, fiołek, mącznica, borówka brusznica, borówka czarna i wiele innych roślin runa.

majNa wilgotnych łąkach zaczyna kwitnąć pełnik europejski. Z wymienionych roślin najbardziej zagrożona jest konwalia majowa, ciągle jeszcze masowo zbierana przez uczestników wycieczek, co może spowodować wyginięcie jej naturalnych stanowisk. Nie wszyscy może wiedzą o tym, że te piękne, białe, wonne, dzwoneczkowate kwiaty podlegają częściowej ochronie a na ich zbiór ze stanu dzikiego potrzebne jest specjalne zezwolenie.

Krzewy nie ustępują roślinom runa i kwieciem obsypują się: kruszyna, trzmielina, dereń, berberys, szakłak, czeremcha. Kwitnie jałowiec i głóg. Kwitną również drzewa: jabłonie, grusze, jesiony, kasztanowce, klony, dęby, graby, jarzębiny, sosny, świerki i cisy. Topole i osiki zaścielają ziemię delikatnym puchem, w którym ukryte są ich drobne nasionka.

W zaroślach przyleśnych, ogrodach, nad polami i łąkami rozbrzmiewa ptasia kapela. Ptaki składają jaja, wykluwają się pisklęta. Wracają do nas ostatni maruderzy, m. in żółto-czarna wilga. Kończą się toki głuszców i cietrzewi oraz ciągi słonek. Kury głuszców, cietrzewi, jarząbków i kuropatw znoszą jaja i rozpoczynają wysiadywanie. Cielą się łanie, kocą się kozice i sarny a pod koniec miesiąca następuje drugi miot zajęcy.


Przyroda w czerwcu

Wczesne lato. Życie w przyrodzie jest równie bujne jak w maju. Kwitną: limba, sosna czarna, lipy: drobnolistna i szerokolistna. Dojrzewają nasiona wiązów, topoli, czarnej wierzby iwy.

czerwiecKwitną zboża, kwiaty polne, kaliny i berberysy, dziki bez czarny, lilia złotogłów a z roślin pnących - chmiel zwyczajny. Kwitnie też trzmielina i jałowce, zakwita liliowymi płatami macierzanka. Masowo kwitną maliny, zaczynają kwitnąć jeżyny. W borach bagiennych spotyka się kwiaty bagna zwyczajnego i borówki bagiennej. Zakwita też żurawina. Z grzybów jadalnych pojawiają się kozaki, borowiki brunatne i kurki, a z trujących - muchomory czerwone. Ptaki w dalszym ciągu gniazdują i wychowują potomstwo. Czerwiec jest porą, w której najczęściej obserwujemy ptaki przy karmieniu swych piskląt. W tym miesiącu możemy obserwować rodzicielską troskę dzwońca, ortolana, dzierlatki, świergotka drzewnego, pliszek, pełzaczy, sikor, gąsiorka, muchołówki szarej, świstunek, trzciniaków, większości pokrzewek, białorzytki, pleszki, słowika, kopciuszka, jaskółek i jerzyków a także wróbli. To samo dzieje się w świecie ptaków wodnych i błotnych.

Również w czerwcu, przejawia zainteresowanie swym potomstwem większość ptaków łownych, jak kuropatwy, bażanty.

W pierwszej dekadzie miesiąca przychodzą na świat koźlęta saren, cielęta jeleni a nieco później młode daniele.


Przyroda w lipcu

Lato. Dojrzewają zboża. Z drzew kwitnie jeszcze lipa drobnolistna a w górach limba, z krzewów niekiedy jeszcze kosodrzewina, spośród innych roślin - rośliny runa leśnego oraz zioła. Dojrzewają borówki, maliny i pierwsze jeżyny, w sadach - czereśnie, wiśnie, jabłka i gruszki a także porzeczki i agrest.

lipiecW runie leśnym kwitnie czermień błotna, przymiotno kanadyjskie, gruszyczka jednokwiatowa, przeniec gajowy, ciemiężyk, macierzanka.

Na wodach w pełni kwitnienia są grążele żółte i grzybienie białe.

Nad morzem kwitnie mikołajek nadmorski.

W Tatrach około połowy lipca zakwita szarotka.

Pojawia się wiele grzybów jadalnych i trujących.

Niektóre ptaki śpiewające powtórnie wysiadują jaja, należą do nich: szczygły, zięby, potrzeszcze, trznadle, potrzosy, dzierlatki, pliszki siwe, sikory modre, zniczki, niektóre pokrzewki i drozdy, kopciuszki, rudziki, strzyżyki i jaskółki. Większość ptaków już nie śpiewa lecz słychać jeszcze często głos przepiórki i skowronka borowego.

O zmroku, w czasie ciepłych, lipcowych wieczorów zjawia się wiele motyli nocnych. Najbardziej rzucają się w oczy duże zawisaki: zmrocznik wilczomleczek, przytuliak i gładyszek.

Zające i króliki znów się kocą. Odbywa się cieczka kun i ruja saren. Jelenie (byki) wykształciły już wieńce i wycierają je ze scypułu.


Przyroda w sierpniu

Późne lato. Dojrzewają owoce licznych gatunków drzew i krzewów. Pojawiają się: maliny leśne, borówki, porzeczka czarna i jeżyny. Zakwitają wrzosy. Tam gdzie rosną cisy można zobaczyć na nich piękne, czerwone owoce. Niektóre ptaki korzystają z tego oryginalnego pożywienia.

sierpienZaczynają się odloty ptaków. Opuszczają nas na zimę: wilga, trznadel - ortolan, świergotek polny, dzierzba rudogłowa, muchołówka szara i mała, zaganiacz, pokrzewka jarzębata, słowik szary i rdzawy, podróżniczek, jerzyk, lelek kozodój, kraska, kukułka a z ptaków wodnych i błotnych odlatują: bocian biały i czarny, kormoran, czajka oraz niektóre gatunki rybitw i mew.
Gdy w sierpniu często padają deszcze, pojawiają się masowo grzyby. Należy pamiętać zawsze o tym, żeby zbierać tylko dobrze znane gatunki grzybów. Ciągle jeszcze zdarzają się liczne wypadki zatrucia, których przyczyną było zjedzenie trujących grzybów. Niejadalne grzyby należy pozostawiać w miejscach, w których rosną i nie uszkadzać ich, gdyż i one są istotne w przyrodzie będąc pożywieniem dla leśnych zwierząt.

W sierpniu należy zająć się pielęgnacją żywopłotów, które odgrywają ważną rolę w ochronie ptaków owadożernych. Pielęgnacja polega na umiejętnym przycinaniu pędów w celu zagęszczenia żywopłotu.


Przyroda we wrześniu

wrzesienWczesna jesień. Wrzesień jest miesiącem najobfitszego owocowania. Dojrzewają nasiona wielu drzew - buka, kasztanowca, dębu, sosny wejmutki, limby a także dzikiej gruszy i jabłoni, jałowca, bzu czarnego, głogu, kaliny. Jarzębina przystraja się w piękne, pomarańczowoczerwone owoce, które są wielkim przysmakiem przylatujących do nas w listopadzie jemiołuszek.
Drzewa zaczynają już przygotowywać się do zimowego spoczynku. Liście tracą zieloną barwę mieniąc się najrozmaitszymi odcieniami żółci i czerwieni. Nadal kwitną wrzosy i zimowity.
Las w jesiennej krasie, mimo swego piękna, staje się coraz smutniejszy. Nie ma już rozśpiewanych skrzydlatych przyjaciół. Z wróblowatych odlatują już: kulczyki, skowronki leśne i polne, pliszki żółte, remizy, dzierzby, muchołówki, świstunki, trzciniaki, niektóre pokrzewki, drozdy, białorzytki, rudziki i jaskółki. Opuszczają nas kraski, dudki i lejki kozodoje. Spośród ptaków drapieżnych odlatują: sokół wędrowny, błotniaki i kobuz. Żegnają nas ptaki wodne i błotne.

Jelenie i łosie rozpoczynają rykowiska. Stada dzików odchodzą na bagna i w leśne gąszcze. Wiewiórki uwijają się na leszczynie i skrzętnie gromadzą zapasy na zimę. Na początku września zające mają po raz ostatni młode, które często padają ofiarą ptaków drapieżnych na opustoszałych polach.

W dalszym ciągu zbieramy w lesie grzyby pamiętając o zasadzie zbierania tylko tych gatunków, które są nam dobrze znane.


Przyroda w październiku

Jesień. Większość drzew i krzewów ma już dojrzałe nasiona. Kwitną jeszcze stokrotki, krwawnik, gwiazdnica, bluszcz. Dojrzałe szyszki jodły rozsypują się uwalniając w ten sposób nasiona. Opadają dojrzałe żołędzie, kasztany, bukiew. Należy wykorzystać to i zebrać na karmę dla zwierząt.

pazdziernikPrzy zbieraniu owoców z drzew i krzewów na karmę dla ptaków należy pamiętać, że śnieguliczka, kalina i berberys utrzymują swoje owoce bardzo długo, nawet do wiosny. Nie zbieramy więc tych owoców, pozostawiając je na zimę ptakom do swobodnego skarmiania. W październiku mamy jeszcze dużo miłych i pożytecznych ptaków, które żegnają nas na zimę i wybierają się w daleką podróż na południe. Są między nimi: pliszka siwa i górska, skowronek, pleszka, kopciuszek, pierwiosnek, jaskółka dymówka, drozd śpiewak, zniczek, szpak, świergotek łąkowy, potrzos, zięba i rudzik. Niektóre z tych ptaków próbują u nas zimować wtedy gdy zima zapowiada się łagodnie. Do tych ptaków należą: pliszka, szpak, zięba, potrzos i rudzik - przeważnie samce. Z ptaków drapieżnych odlatują: pustułka, orlik krzykliwy i błotniak łąkowy, a z ptaków wodnych: czapla biała, bąk, łabędź niemy, cyraneczka, krakwa, podgorzałka, perkoz dwuczuby, batalion, niektóre brodźce, żuraw i łyska.

Rykowisko jeleni ma się już ku końcowi. W połowie miesiąca rozpoczyna się ruja muflonów a pod koniec, okres godowy danieli.


Przyroda w listopadzie

listopadPóźna jesień. Zbliża się zima. Rośliny i zwierzęta przygotowują się do przetrwania tej trudnej dla nich pory roku. Jesienne wichry obrywają resztki liści pozostałych na drzewach. Jedynie dęby i graby nie dają się z nich ogołocić. Wprawdzie liście ich są już martwe i mają zmienioną barwę na szarobrunatną ale trzymają się mocno na gałęziach drzew. Dojrzewają nasiona jałowca i ligustra oraz reszta nasion sosny, świerka, modrzewia, jesionu, grabu, lipy drobnolistnej, klonu i olchy czarnej. Wjększość owadów zapadła już w zimowy sen, ukryta w glebie, ściółce, pod korą drzew i w wielu innych miejscach. Na ogołoconych z liści drzewach i krzewach widać teraz gniazda, tak sprytnie ukryte przez całe lato. Stare gniazda należy usunąć, aby udostępnić ptakom szczególnie korzystne miejsca na ich przyszłoroczne siedziby. Wyjątek stanowią gniazda strzyżyka, który w okresie zimy chętnie z nich korzysta jako z miejsc noclegowych.

W listopadzie kończą się odloty naszych ptaków wędrownych i zaczynają przyloty zimowych gości. Odlatują ostatnie skowronki, szpaki, które nie mają zamiaru u nas zimować, kosy leśne, łebędzie nieme, niektóre gatunki gęsi i kaczek, tracze długodziobe, perkozy rdzawoszyje, perkozy zauszniki, nury czarnoszyje i gołębie grzywacze. Gawrony, kawki i wrony, które widywaliśmy do tej pory, również opuszczają nas na zimę a na ich miejsce inne przylatują z północy. Pojawiają się już jemiołuszki i stadka gili.


Przyroda w grudniu

Zima. Zwykle mamy już w tym czasie opady śnieżne. Umiarkowane opady chronią rośliny przed przemarznięciem, zbyt duże natomiast, zwłaszcza mokrego śniegu, mogą się stać przyczyną wielu szkód, przede wszystkim w lesie.

grudzienMokry śnieg, padając dużymi płatami osadza się w znacznej ilości na igłach, na nie opadniętych jeszcze liściach oraz gałęziach. Pod jego ciężarem łamią się gałęzie a przez otwarte rany przedostają się później zarodniki różnych grzybów, które powodują choroby drzewa.

Spadek temperatury i opady śniegu wywierają znaczny wpływ na życie wielu zwierząt. Niektóre z nich zapadają w sen zimowy. Nasz największy ssak - niedźwiedź brunatny śpi od grudnia do marca, w swoim barłogu zwanym gawrą, w głuchej gęstwinie leśnej. Na zimę zasypiają również borsuki, świstaki, chomiki i nietoperze. Płazy i gady chronią się pod ziemię lub w szczelinach drzew (stare dziuple, korzenie itp.) gdzie popadają w odrętwienie.

Wiele zimujących u nas ptaków prowadzi nadal aktywne życie. Wśród gałęzi drzew uwijają się maleńkie mysikróliki o pomarańczowo-żółtych piórach, sikory - bogatki, modre, ubogie oraz sosnówki i raniuszki. W towarzystwie tych ptaszków można spotkać dzięcioły pstre, kowaliki i pełzacze. Należy przypomnieć, że kowalik jest jedynym naszym ptaszkiem, który potrafi pełzać po pniu drzewa głową zwieszoną ku dołowi.